| Backer en Rueb | |||||||||
| Een bijdrage van: Ton Damen | |||||||||
|
|
|||||||||
 |
|||||||||
| De Machinefabriek "Breda" was een machinefabriek die nationale bekendheid in Nederland kreeg door de bouw van stoomketels en van stoomlocomotieven, het laatste m.n. aan vele stoomtrambedrijven. De fabriek was enkele tientallen jaren een belangrijke leverancier van stoomlocomotieven aan de Nederlands stoomtrambedrijven. | De fabriek bouwde in totaal 306 stoomlocomotieven, 216 daarvan voor de Nederlandse tramwegen. Het aantal Nederlandse stoomtrambedrijven waaraan de fabriek rechtstreeks leverde ligt rond de 28 (afhankelijk van hoe men bedrijven bij elkaar neemt). De bedrijven die de meeste rechtstreeks geleverde door Breda gebouwde locomotieven in dienst hebben gehad waren: de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij, de Rotterdamsche Tramweg Maatschappij, de tramwegen van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij ,de (Tweede) Noord-Hollandsche Tramweg-Maatschappij (NHT/TNHT, Waterlandse tram) , de Ooster Stoomtram Maatschappij, Tramweg-Maatschappij "De Meijerij" (incl. Eindhoven-Geldrop), Betuwsche Stoomtram Maatschappij en de Eerste Drentsche Stoomtramweg-Maatschappij . De Betuwsche Stoomtram, de stoomtram Tiel-Buren-Culemborg, de stoomtram Eindhoven-Geldrop en de NHT/TNHT hebben uitsluitend backertjes in dienst gehad. | ||||||||
 |
|||||||||
| Het oudst bekende Breda-ontwerp voor een stoomtramlocomotief dateert uit 1881, het jaar van de tramwegwedstrijd te Arnhem. Ir. J.G. Rueb was daar één van de juryleden geweest. Hier waren vier stoomtramlocomotieven in opdracht van de gemeente Arnhem onderworpen aan proeven om te zien welke het meest geschikt was voor de Arnhemse situatie. De locomotief op de tekening is voor normaalspoor en vertoont enige gelijkenis met een vroege Henschel-machine. Uit 1882 stamt een verwant ontwerp, bewaard in het bedrijfsarchief. nu voor 1067 mm. | |||||||||
| De fabriek bestond sinds 1862 onder de naam De Bruyn Kops & Backer. In 1870, nadat Mr. De Bruyn Kops zich had teruggetrokken, en Mr. J.G. Rueb de compagnon werd van Jhr. F. Backer, werd de naam Backer en Rueb. In 1884 werd de naam gewijzigd in NV Machinefabriek Breda v/h Backer & Rueb. In 1967 trad de fabriek toe tot de Rijn-Schelde Combinatie, die later opging in het RSV-concern. Van 1973 tot het einde, in 1987, was de naam BV Machinefabriek Breda. | |||||||||
| In 1883 en 1884 bouwde Breda zijn eerste stoomtramlocomotieven: de fabriek bouwde een ontwerp na van de Belgische fabriek Carels Frères te Gent, voor de HSM. In de jaren 1885-1888 bouwde de fabriek nog enkele variaties hierop, eveneens voor de HSM. In 1883-1885 leverde de fabriek voor het eerst locomotieven volgens een eigen ontwerp, en wel aan de Ooster Stoomtram Maatschappij en de Geldersch-Overijsselsche Stoomtram Maatschappij, waarbij ir. J.W. Stous Sloot als adviseur optrad. Ook hij was jurylid te Arnhem geweest. Dit ontwerp was afgeleid van de constructiewijze van de Merryweather-locomotief, die Rueb en Stous Sloot bij de wedstrijd te Arnhem hadden leren kennen. In 1886 kwam J.G. Rueb met een wijziging van dit ontwerp. Deze machines voor de DSM waren de eerste machines van het 'normale type'.[10] Ze hadden nog een open kopwand, en een vergelijkbaar uiterlijk als de bewaarde lok Simbah in Indonesië. Vanaf 1891 (de SOP 7) werd de kopwand van de locomotief meestal afgeleverd met de 'huilogen'. | |||||||||
| Backer & Rueb bouwde zijn eerste stoomtramlocomotieven voor Nederland in 1883, zijn laatste in 1912. Tussen 1887 en 1910 leverde de fabriek meer stoomlocomotieven aan de Nederlandse tramwegen dan alle andere fabrikanten samen. De 'vierkante' stoomtramlocomotieven van Backer & Rueb werden Breda-locomotieven of 'backertjes' genoemd. Het meest karakteristiek, en typerend voor Nederland, was het uiterlijk van de backertjes met 'huilogen', een kopwand met een klein vierkant raam met aan weerszijden een smal hoog, aan boven- en onderkant afgerond raam. |
|||||||||
 |
|||||||||
| De machinefabriek Breda bouwde ook andere locomotieven, o.a. een tweeassige tramwegachterstandslocomotief voor de Landsspoorweg Suriname ('Para'. 1916), en voor de Staatsspoorwegen een aantal lokaalspoorlocomotieven (NS-serie 6800) en zelf ontworpen rangeerstoomlocomotieven (NS-serie 8100). |
|||||||||
 |
|||||||||
| Demonstranten voor het behoud van Machine Fabriek Breda ("Backer en Rueb") op de Grote Markt: 10/02/1983 | |||||||||
 |
|||||||||
| Groepsportret van werknemers en werkneemsters van Backer en Rueb: 1935- 1940 |
|||||||||
 |
|||||||||
| Groepsportret van vrouwelijke werknemers van Backer en Rueb: 1935-1945 | |||||||||
 |
|||||||||
| De direktie van Backer en Rueb neemt afscheid van A.J. de Haas bij gelegenheid van diens pensionering op 26 juni 1968 |
|||||||||
 |
|||||||||
| Backer en Rueb gezien vanaf marktkade | |||||||||
| Apparatuur in het ketelhuis van het pompstation te Dorst, geleverd door NV Machinefabriek Breda, voorheen Backer en Rueb |
|||||||||
| naar boven | |||||||||